Það er ekki pólitískur ómöguleiki að fara eftir vilja þjóðar

Auglýsing

Fyrir kosn­ing­arnar 2013 sögðu fjórir af sex odd­vitum Sjálf­­stæð­is­­flokks­ins sem leiddu kjör­­dæmi flokks­ins, þar á meðal for­mað­ur­inn Bjarni Bene­dikts­son, að áfram­hald við­ræðna um aðild að Evr­­ópu­­sam­­band­inu yrði sett í þjóð­­ar­at­­kvæða­greiðslu á kom­andi kjör­­tíma­bil­inu. Allir fjórir urðu síðar ráð­herrar í þeirri rík­­is­­stjórn sem tók við völdum vorið 2013. Engir fyr­ir­varar voru settir um meiri­hluta á Alþingi, meiri­hluta innan rík­­is­­stjórnar eða sýn­i­­legan þjóð­­ar­vilja í skoð­ana­könn­unum þegar þessi fyr­ir­heit voru gef­in. 

Umsóknin var síðan dregin til baka eftir kosn­ingar án þess að þjóð­ar­at­kvæða­greiðsla færi fram. Í við­tölum í kjöl­farið bar Bjarni fyrir sig „póli­tískan ómögu­leika“ þess að halda slíka í ljósi þess að báðir þáver­andi stjórn­ar­flokk­ar, Sjálf­stæð­is­flokkur og Fram­sókn­ar­flokk­ur, voru and­vígir aðild. 

Í könnun sem gerð var á vor­mán­uðum árs­ins 2014 kom í ljós að 72 pró­sent lands­manna vildu þjóð­ar­at­kvæða­greiðslu um áfram­hald við­ræðna en 21 pró­sent var á mót­i. 

Sá skýri þjóð­ar­vilji breytti engu. „Póli­tískur ómögu­leiki“ tromp­aði hann. 

Mik­ill og við­var­andi meiri­hluti fyrir breyt­ingum í sjáv­ar­út­vegi

Fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerfið sem gert hefur hand­fylli ein­stak­linga á Íslandi for­ríka á alþjóð­legum mæli­kvarða vegna nýt­ingar á þjóð­ar­auð­lind, og tryggt þeim gríð­ar­leg ítök í öðrum öngum íslensks sam­fé­lags, er lík­lega eitt stærsta svöðusárið á þjóð­arsál­inn­i. 

Í ágúst var birt nið­ur­staða könn­unar sem Gallup gerði fyrir þrýsti­hóp­inn Þjóð­ar­eign. Í henni var fólk spurt hvort það styddi að mark­aðs­gjald væri greitt fyrir afnot af fiski­miðum þjóð­ar­inn­ar. Nið­ur­staðan var sú að 77 pró­sent aðspurðra var fylgj­andi því og ein­ungis 7,1 pró­sent var and­vígt slíkri kerf­is­breyt­ingu. Afger­andi meiri­hluti kjós­enda allra flokka var fylgj­andi breyt­ing­unni þótt stuðn­ing­ur­inn væri minni hjá kjós­endum Fram­sókn­ar­flokks, Sjálf­stæð­is­flokks og Mið­flokks en þeim sem ætla að kjósa aðra flokka.

Auglýsing
Í annarri könn­un, sem MMR gerði fyrir Öldu – félags um sjálf­bærni og lýð­ræði, og var birt í ágúst, 66 pró­sent lands­manna, tveir af hverjum þrem­ur, vera óánægðir með núver­andi útfærslu á kvóta­kerfi í sjáv­ar­út­vegi. Þar af sögð­ust 38 pró­sent vera mjög óánægð með hana. Tæpur fimmt­ung­ur, 19 pró­sent aðspurðra, sagð­ist ekki hafa sterka skoðun á útfærsl­unni en ein­ungis 14 pró­sent voru ánægð með hana. Kjós­endur Sjálf­stæð­is­flokks­ins reynd­ust þeir einu sem eru ánægð­ari með útfærslu kvóta­kerf­is­ins en óánægð­ari. Alls sögð­ust 42 pró­sent þeirra vera ánægðir með hana en 25 pró­sent eru óánægð. 

Í sömu könnun kom fram að 64 pró­sent lands­manna töldu að núver­andi útfærsla á kvóta­kerf­inu ógni lýð­ræð­inu. Meiri­hluti kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks og Fram­sókn­ar­flokks töldu reyndar að sú ógn væri ekki til staðar en kjós­endur allra ann­arra flokka sem eiga mögu­leika á að kom­ast inn á þing voru á annarri skoð­un.

Samt virð­ist póli­tískt ómögu­legt að breyta þessu kerfi í sam­ræmi við vilja þjóð­ar­inn­ar.

Meiri­hluti vill end­ur­skoðun á stjórn­ar­skrá

Í nóv­em­ber 2020 birti MMR nið­ur­stöður úr könnun um stjórn­ar­skrár­mál. Þar var spurt hversu mik­il­vægt eða lít­il­vægt fólki þætti að Íslend­ingar myndu fá nýja stjórn­ar­skrá á yfir­stand­andi kjör­tíma­bili. Í ljós kom að 59 pró­sent töldu það mik­il­vægt en 25 pró­sent lít­il­vægt. 

Í sömu könnun kom í ljós að tveir af hverjum þremur lands­mönnum vildi að til­lögur Stjórn­laga­ráðs yrðu lagðar til grund­vallar frum­varps að nýrri stjórn­ar­skrá. Afstaðan gagn­vart þessum atriðum hefur verið nær óbreytt frá árinu 2012. 

Gallup gerði svo sam­bæri­lega könnun, þar sem spurt var um skoðun fólks á stjórn­ar­skránni og til breyt­inga á henni, í júlí 2021. Nið­ur­staðan var að 53 pró­sent vildu breyt­ingar á stjórn­ar­skrá í sam­ræmi við til­lögur stjórn­laga­ráðs og rúm­lega 18 pró­sent vildu breyt­ingar á stjórn­ar­skrá en ekki þær sem stjórn­laga­ráð lagði til. Um 13 pró­sent vildu að stjórn­ar­skráin héld­ist óbreytt og nær 16 pró­sent sögðu engan af fyrr­nefndum kostum lýsa skoðun sinn­i. 

Það hefur legið fyrir frá því í októ­ber 2018 að heild­ar­end­ur­skoðun á stjórn­ar­skrá yrði ekki á dag­skrá á þessu kjör­tíma­bili, þrátt fyrir að það stæði í stjórn­ar­sátt­mála að rík­is­stjórnin vildi halda áfram með heild­ar­end­ur­skoðun henn­ar. Þá greindi Bjarni Bene­dikts­son frá því að hann teldi ekki þörf á heild­ar­end­ur­skoðun stjórn­ar­skrár­inn­ar, og við það varð hún póli­tískur ómögu­leik­i. 

Gerðu athuga­semdir við hug­takið „þjóð­ar­eign“

Þær útvötn­uðu breyt­ing­ar­til­lögur á stjórn­ar­skránni sem for­sæt­is­ráð­herra valdi til umfjöll­unar á kjör­tíma­bil­inu áttu heldur ekki mikla mögu­leika. Vinna við þær mall­aði áfram í hálf­gerðu til­gangs­leysi allt kjör­tíma­bilið en þegar þrjú stærstu lobbý­ista­sam­tök lands­ins, Sam­tök fyr­ir­tækja í sjáv­ar­út­vegi, Sam­tök atvinnu­lífs­ins og Við­skipta­ráð skil­uðu öll umsögnum um stjórn­ar­skrár­frum­varp for­sæt­is­ráð­herra, sögðu það ýmsum ann­mörkum háð og lögðu til að það næði ekki óbreytt fram að ganga varð flestum ljóst sem þekkja hefð­bundið gang­verk mála hér­lendis á und­an­förnum árum ljóst hvernig málið myndi enda. Athuga­semdir þeirra voru að uppi­stöðu við hug­takið „þjóð­ar­eign“ sem öll sam­tökin gerðu veru­legar athuga­semdir við.

Það kom því engum á óvart þegar full­trúar Vinstri grænna, Sjálf­stæð­is­flokks, Fram­sókn­ar­flokks og Mið­flokks í stjórn­skip­un­ar- og eft­ir­lits­nefnd felldu til­lögu um að afgreiða stjórn­ar­skrár­frum­varpið úr nefnd í sum­ar. Og slógu þar umbótum á því plaggi á enn lengri frest, í takti við vilja minni­hluta þjóð­ar, Sjálf­stæð­is­flokks­ins og stærstu lobbý­ista­sam­tak­anna. 

Mik­ill meiri­hluti vildi ekki selja banka sem var samt seldur

Í Hvít­bók um fram­tíð fjár­mála­kerf­is­ins sem birt var í des­em­ber 2018 kom fram að 61,2 pró­­sent lands­­manna væri jákvæður gagn­vart því að íslenska ríkið sé eig­andi við­­skipta­­banka. Ein­ungis 13,5 pró­­sent þeirra voru nei­­kvæðir gagn­vart því og 25,2 pró­­sent höfðu ekki sér­­staka skoðun á því.

Í könnun Gallup sem gerð var snemma á þessu ári kom fram að tæp 56 pró­sent lands­manna lögð­ust gegn því að ríkið selji hlut sinn í Íslands­banka. Sam­kvæmt nið­ur­stöðum hennar sögð­ust 23,5 pró­sent vera fylgj­andi sölu og 20,8 pró­sent sögð­ust ekki hafa skoðun á mál­inu, hvorki með né á móti.

Auglýsing
Kjósendur eins flokks, Sjálf­stæð­is­flokks, voru fylgj­andi sölu Íslands­banka á þessu ári. Kjós­endur allra ann­arra flokka voru að meiri­hluta á móti henni. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er líka lang­vin­sæl­asti stjórn­mála­flokkur lands­ins hjá tekju­hæstu ein­stak­ling­unum á Ísland­i. 

Samt var 35 pró­sent hlutur í Íslands­banka seldur í sumar á verði sem var 34 pró­sent undir mark­aðsvirði Arion banka (sem er minni banki), eða á um 55 millj­arða króna. Mark­aðsvirði þess hlutar er nú, tæpum þremur mán­uðum eftir útboð­ið, um 31 millj­arði krónum hærra en það var við skrán­ingu Íslands­banka á mark­að.

Fleiri vilja taka við fleiri flótta­mönn­um 

Tæp 40 pró­sent lands­manna telja að hér á landi séu tekið á móti of fáum flótta­mönn­um, 35 pró­sent telja fjölda flótta­fólks sem tekið er við hæfi­legan og 26 pró­sent lands­manna telja að verið sé að taka á móti of miklum fjölda flótta­manna, sam­kvæmt könnun MMR sem birt­ist í síð­ustu viku.

Þrátt fyrir að hér hafi und­an­farin fjögur ár setið rík­is­stjórn undir for­ystu Vinstri grænna sem boðar stærri skref í mót­töku flótta­fólks en áður hafa verið stigin finnst 57 pró­sentum þeirra kjós­enda Vinstri grænna sem tóku afstöðu í könn­un­inni að verið sé að taka á móti of fáum flótta­mönnum hingað til lands.

Stuðn­ings­menn hinna rík­is­stjórn­ar­flokk­ana eru ekki alveg á sömu skoð­un. Aðeins 18 pró­sent aðspurðra kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks­ins finnst að verið sé að taka á móti of fáum flótta­mönn­um, á meðan að 36 pró­sent þeirra finnst fjöldi flótta­manna hér á landi of mik­ill.

Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn er síð­an, eins og í mörgum öðrum mál­um, mitt á milli sam­starfs­flokka sinna í rík­is­stjórn, en 32 pró­sentum þeirra sem sögð­ust ætla að kjósa flokk­inn finnst tekið á móti of fáum flótta­mönnum og 22 pró­sentum finnst tekið á móti of mörg­um, sam­kvæmt könnun MMR.

Ísland tekur áfram sem áður á móti fáum flótta­mönnum miðað við getu.

Allir nema Sjálf­stæð­is­menn vilja að þeir rík­ustu greiði hærri skatta

Næstum átta af hverjum tíu lands­mönnum, eða 77 pró­sent, töldu sam­kvæmt nýlegri könnun að auð­ug­asta fólkið á Íslandi, það sem til­heyrir því eina pró­senti sem á mest, ætti að greiða hærri skatta. Ein­ungis fimm pró­sent töldu að skattar á rík­asta fólkið ættu að lækk­a. 

Kjós­endur Sjálf­stæð­is­flokks­ins skáru sig úr þegar kemur að vilja til að hækka skatta þeirra sem mest eiga. Alls sögðu 37 pró­sent þeirra að það ætti að hækka skatta á auð­ug­ustu Íslend­ing­anna. 45 pró­sent þeirra vildu að skattar væru óbreyttir en 18 pró­sent kjós­enda Sjálf­stæð­is­flokks vildu að skattar á efsta pró­sentið yrðu lækk­að­ir, eða næstum einn af hverjum fimm kjós­endum flokks­ins.

Rík­asta eitt pró­sent­ið, alls um 2.400 fjöl­skyld­ur, bættu 37,3 millj­örðum króna við eigið fé sitt í fyrra, eða um 30 pró­sent af öllum nýjum auð sem varð til á því ári. Þessar fjöl­skyldur áttu sam­tals 902,2 millj­arða króna í lok árs 2020.

Eigið fé rík­ustu hópanna hér­lendis hefur verið stór­lega van­met­ið, og er mun meira en þær tölur sem hér eru til umfjöll­unar hér að ofan. Hluti verð­bréfa­eign­ar, hluta­bréf í inn­lendum og erlendum hluta­fé­lög­um, er metin á nafn­virði, en ekki mark­aðsvirði. Þá eru fast­eignir metnar á sam­kvæmt fast­eigna­mati, ekki mark­aðsvirði, sem er í flestum til­fellum hærra.

Það þýðir að ef verð­bréf í t.d. hluta­fé­lögum hafi hækkað í verði frá því að þau voru keypt þá kemur slíkt ekki fram í þessum töl­um. Úrvals­vísi­tala Kaup­hallar Íslands hefur til að mynda hækkað um 115 pró­sent frá því í mars á síð­asta ári. 

Meg­in­þorri verð­bréfa sem eru í beinni eigu ein­stak­linga til­heyra þeim tíu pró­sentum lands­manna sem eru rík­ast­ir. Sá hópur átti 86 pró­sent allra verð­bréfa sem eru í beinni eigu ein­stak­linga í lok árs 2019.

Samt stór­lækk­aði skatt­byrði efsta pró­sents­ins á árunum 1995 til 2018, á sama tíma og skatt­byrði lægri tekju­hópa jókst.

Þarf að við­halda stöð­ug­leik­an­um?

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra og for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, sagði nýverið að alþing­is­kosn­ing­arnar í lok sept­em­ber snú­ist „fyrst og fremst um það að halda vinstri­st­jórn frá völd­um“.

„Að hér verði ekki til vinstri­st­jórn eftir kosn­ing­ar, það er stóra mál­ið. Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn hefur verið aflið sem hefur komið í veg fyrir það hingað til og það er það sem við stefnum á að ger­a,“ sagði Bjarni í við­tali við Pál Magn­ús­son, þing­mann Sjálf­stæð­is­flokks­ins, á sjón­varps­stöð.

Vinstri­st­jórn þýðir í þessu sam­hengi allar rík­is­stjórnir sem Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn er ekki aðili að, óháð því hvort slíkar væru aðal­lega sam­settar af miðju­flokk­um. Að sama skapi er stjórn með Sjálf­stæð­is­flokknum og Vinstri grænum ekki vinstri­st­jórn að mati for­manns Sjálf­stæð­is­flokks­ins. 

Það sem hann á við er að það þurfi að mynda stjórn til að „við­halda stöð­ug­leika“. Á manna­máli þýðir það stjórn sem breytir ekki ofan­greindum kerf­um. Ver fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerfið fyrir breyt­ing­um, ver stjórn­ar­skránna fyrir breyt­ing­um, selur áfram hluti rík­is­ins í bönk­um, tekur ekki á móti mark­tækt fleiri flótta­mönnum og eykur ekki skatt­byrði hinna allra ríkustu, svo þeir geti orðið enn rík­ari. Í stuttu máli stjórn sem fram­fylgir stefnu flokks sem er með undir 24 pró­sent fylgi, en ekki vilja mik­ils meiri­hluta þjóð­ar­inn­ar. Þessi stöð­ug­leiki er póli­tískur mögu­leiki á meðan að aðrir flokkar eru til­búnir að fyr­ir­gera sínum stefnu­málum til að fá sæti við rík­is­stjórn­ar­borð­ið.

Það er engin ómögu­leiki að breyta þessu. Vanda­málið er heima­til­bú­ið. Það er hægt að koma á umbóta­stjórn með góðan meiri­hluta sem tekur á öllum ofan­greindum málum í takti við þjóð­ar­vilja. Hún þyrfti að inni­halda fjóra til fimm flokka og starfa eins og stjórnir hafa gert lengi á hinum Norð­ur­lönd­unum með góðum árangri. Þessi leið reynir meira á stjórn­mála­menn­ina, það er erf­ið­ara að breyta en standa kyrr, en hún gerir þeim líka kleift að koma hug­sjónum sínum og stefnum í verk. 

Það skiptir nefni­lega öllu máli hver stjórn­ar.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Formenn stjórnarflokkanna þriggja kynntu nýjan stjórnarsáttmála í nóvember 2021.
Allir formenn stjórnarflokkanna tapað umtalsverðu trausti á kjörtímabilinu
Formaður Framsóknar hefur tapað meira trausti það sem af er kjörtímabili en hinir leiðtogar ríkisstjórnarinnar. Vantraust á hann hefur líka aukist meira en í garð hinna formannanna.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Breytt áform á Mýrdalssandi og skömmum hreytt í umsagnaraðila
Viðhorf Umhverfisstofnunar er „sjálfhverft“ og afstaða Samtaka ferðaþjónustunnar „ósanngjörn“. Tékkneska stórfyrirtækið EP Power Minerals lætur stofnanir og aðra umsagnaraðila fá það óþvegið.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Ekki í forgangi hjá Landsvirkjun að selja raforku til vinnslu hrávöru
Orkufyrirtækin segja eftirspurn eftir raforku gríðarlega og að forgangsraða þurfi samtölum við áhugasama kaupendur. Lítil umframorka sé í kerfinu ólíkt því sem talsmaður sementsrisans Heidelberg Materials hélt fram á íbúafundi á dögunum.
Kjarninn 26. nóvember 2022
Elon Musk, eigandi Twitter og ríkasti maður í heimi.
Musk veitir brottrækum á Twitter „almenna sakaruppgjöf“
Eigandi Twitter hefur boðið fyrrverandi Bandaríkjaforseta og fleiri brottræka velkomna aftur á samfélagsmiðilinn. Ákvörðunina byggði hann, að hluta til, á skoðanakönnun á eigin prófíl.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Andrés Ingi Jónsson, þingmaður Pírata, spurði dómsmálaráðherra um nagladekk.
Fleiri sektaðir fyrir nagladekkjanotkun utan leyfilegs tímabils í ár en fjögur árin á undan
Ekki er ljóst á hvaða lagaheimild það er byggt að sekta ekki fyrir notkun nagladekkja fyrstu vikurnar eftir að bann við notkuninni tekur gildi ár hvert. Þrjár af hverjum fjórum sektum í ár hafa verið gefnar út á höfuðborgarsvæðinu.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Verið getur að tugþúsundir laxa hafi sloppið úr kvíum Arnarlax síðasta sumar.
Arnarlax getur ekki gert grein fyrir afdrifum tugþúsunda laxa – „Vítavert aðgæsluleysi“
Matvælastofnun hefur lagt stjórnvaldssekt á laxeldisfyrirtækið Arnarlax upp á 120 milljónir króna fyrir að hafa brotið gegn skyldu um að tilkynna um strok á fiski og beita sér fyrir veiðum á strokfiski.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Jeffrey Epstein.
Þolendur Jeffrey Epstein höfða mál gegn Deutsche Bank og JPMorgan
Viðskiptabankar Jeffrey Epstein hunsuðu „rauð flögg“ og gerðu honum kleift að stunda mansal og brjóta á fjölda kvenna. Þetta er rökstuðningur kvenna sem ætla í mál við tvo banka vestanhafs.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Ragnar Þór Ingólfsson er formaður VR.
Formaður VR segist hafa verið niðurlægður þrisvar á sólarhring og sleit því viðræðum
VR er búið að slíta viðræðum um gerð kjarasamnings. Tilboð sem félagið fékk frá Samtökum atvinnulífsins í gærkvöldi um 14 mánaða samning var kornið sem fyllti mælin. Yfirlýsingar seðlabankastjóra og Bjarna Benediktssonar skiptu einnig sköpum.
Kjarninn 25. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiLeiðari