Óflokkað

Framlag Kjarnans hingað til á árinu 2018

Kjarninn er fimm ára í vikunni. Af því tilefni verður rifjað upp það helsta sem hann hafði til málanna að leggja á hverju því starfsári sem hann hefur verið til, á hverjum degi í þessari viku. Í dag er farið yfir árið 2017.

Á meðal þeirra mála sem Kjarn­inn hefur fjallað ítar­lega um á árinu 2018 er hinn mikli órói sem er til staðar á vinnu­mark­aði, meðal ann­ars vegna mjög bættra kjara æðstu ráða­manna veórígna úrskurða kjara­ráðs. Þeir hafa tryggt ráð­herrum, þing­mönn­um, aðstoð­ar­mönnum ráð­herra og dóm­urum tug­pró­senta launa­hækk­anir af kjara­ráði, sem sömu aðilar skip­uðu. Þing­­menn hækk­­uðu til að mynda um 44,3 pró­­sent í launum á kjör­dag 2016. Í stað­inn voru laun kjara­ráðs hækkuð af stjórn­­­mála­­mönn­­um.

Þá greindi Kjarn­inn frá því að póli­­tísk ákvörðun hefði verið tekin um það að færa for­­stjóra rík­­is­­fyr­ir­tækja undan kjara­ráði með þeim afleið­ingum að stjórnir sömu fyr­ir­tækja, skip­aðar af stjórn­­­mála­­flokk­um, ákváðu að hækka laun útvarps­­­stjóra um 16 pró­­sent í 1,8 millj­­ónir króna á mán­uði, laun for­­stjóra Isa­via um 20 pró­­sent í 2,1 millj­­ónir króna á mán­uði, laun for­­stjóra Lands­­virkj­unar um 32 pró­­sent upp í 2,7 millj­­ónir króna á mán­uði, laun for­­stjóra Íslands­­­pósts um 17,6 pró­­sent í 1,7 millj­­ónir króna á mán­uði og laun for­­stjóra Lands­­nets um tíu pró­­sent í 1,8 millj­­ónir króna á mán­uði.

Þetta var gert þrátt fyrir að Bene­dikt Jóhann­es­­son, fyrr­ver­andi fjár­­­mála- og efna­hags­ráð­herra, hefði beðið stjórn­­­ar­­menn sér­­stak­­lega um það, bæði skrif­­lega og í eigin per­­sónu, að sýna hóf­­semi í launa­á­kvörð­unum for­­stjór­anna.

Kjarn­inn fjall­aði einnig um að for­­stjórar fyr­ir­tækja í Kaup­höll væru með nálægt fimm millj­­ónum króna að með­­al­tali í mán­að­­ar­­laun. Það eru 17-18­föld lág­­marks­­laun. Umtals­vert launa­skrið er að eiga sér stað þar.

United Sil­icon

Kjarn­inn fjall­aði um mál­efni United Sil­icon, en félagið var sett í þrot 22. jan­úar 2018.

Um miðjan febr­­úar náð­ist sam­komu­lag milli skipta­­­stjóra þrota­­­bús United Sil­icon og Arion banka um að bank­inn fái að ganga að sínum veðum og taka yfir allar helstu eignir félags­­­ins.

Hlut­hafar og kröf­u­hafar félags­­­­­ins hafa þurft að afskrifa stórar upp­­­­­hæðir vegna United Sil­icon það sem af er þessu ári. Arion banki hefur til að mynda þegar afskrifað 4,8 millj­­­­­­arða króna vegna verk­efn­is­ins. Bank­inn tók yfir hlutafé í United Sil­icon og bók­­­færir virði eign­anna á 5,4 millj­­­arða króna. Auk þess eru útistand­andi lánslof­orð  og ábyrgðir upp á um 900 millj­­­ónir króna.

Arion banki ábyrgð­ist rekstur United Sil­icon frá því að félagið var sett í greiðslu­­­stöðvun og fram að gjald­­­þroti og borg­aði um 200 millj­­­­­­ónir króna á mán­uði vegna rekstur þess á því tíma­bili.

En fleiri hafa tapað stórum fjár­­­hæð­­­um. Frjálsi líf­eyr­is­­­­­­sjóð­­­­­­ur­inn, sem fjár­­­­­­­­­­­festi 1.178 millj­­­­­­ónum króna í United Sil­icon, hefur fært niður virði þeirra hluta­bréfa og skulda­bréfa sem sjóð­­­­­­ur­inn á í félag­inu um 90 pró­­­­­­sent. Um var­úð­­­­­­ar­n­ið­­­­­­ur­­­­­­færslu er að ræða, og nemur hún rúmum millj­­­­­­arði króna. Sömu sögu er að segja af Eft­ir­­­­­­launa­­­­­­sjóði félags íslenskra atvinn­u­flug­­­­­­manna (EF­Í­A). Þar nemur nið­­­­­­ur­­­­­­færslan einnig 90 pró­­­­­­sent­­­­­­um. Líf­eyr­is­­­­­­sjóð starfs­­­­­­manna Bún­­­­­­að­­­­­­ar­­­­­­banka Íslands (LS­BÍ) fjár­­­­­­­­­festir einnig í verk­efn­inu. Arion banki rekur alla sjóð­ina þrjá, starfs­­­­­­fólk bank­ans gegnir stjórn­­­­­­un­­­­­­ar­­­­­­stöðum í þeim og þeir eru til húsa í höf­uð­­­­­­stöðvum hans í Borg­­­­­­ar­­­­­­túni.

Þá setti líf­eyr­is­­­­­sjóð­­­­­ur­inn Festa 875 millj­­­­­ónir króna í United Sil­icon. Hann hefur einnig fram­­­­­kvæmt var­úð­­­­­ar­n­ið­­­­­ur­­­­­færslu vegna verk­efn­is­ins.

Magnús Garðarsson, stofnandi og fyrrverandi forstjóri United Silicon, er ekki í góðum málum.
Mynd: Skjáskot

Enn hleðst utan á þetta dæma­lausa mál. Í lið­inni viku var greint frá því að þrotabú United Sil­icon hefur stefnt stofn­anda og fyrr­ver­andi for­­stjóra fyr­ir­tæk­is­ins, Magn­úsi Garð­­ar­s­­syni, öðru sinni fyrir meint fjár­­­svik hans. Þrota­­búið hafði áður stefnt Magn­úsi í byrjun árs 2018 vegna meints fjár­­­dráttar upp á rúm­­lega hálfan millj­­arð króna. Sam­­kvæmt skýrslu sem KPMG vann fyrir þrota­­bú­ið, og Kjarn­inn greindi ítar­­lega frá í jan­úar síð­­ast­liðnum í röð frétta­­skýr­inga, kom fram að alls sé Magnús grun­aður um að hafa dregið að sér 605 millj­­ónir króna.

Van­traust á ráð­herra

Um mið­­nætti 5. mars lögðu tveir stjórn­­­ar­and­­stöð­u­­flokk­­ar, Píratar og Sam­­fylk­ing, fram van­­traust­s­til­lögu á Sig­ríði Á. And­er­sen dóms­­mála­ráð­herra. Sú gjörð á rætur sínar að rekja í Lands­rétt­­ar­­mál­inu svo­­kall­aða.

Til­­lagan var tekin fyrir á Alþingi 6. mars. Þar var hún felld. Atkvæði féllu þannig að 33 voru á móti til­­­lög­unni, 29 með­­­­­fylgj­andi og einn sat hjá, Berg­þór Óla­­­son Mið­­­flokki.

Tveir þing­­­menn Vinstri grænna, Rósa Björk Brynj­­­ólfs­dóttir og Andrés Ingi Jóns­­­son, studdu til­­­lögu um van­­­traust, en aðrir stjórn­­­­­ar­­­þing­­­menn voru á mót­i.

Í kjöl­farið hefur því verið haldið fram, meðal ann­­ars af vara­­for­­manni Sjálf­­stæð­is­­flokks­ins, að stjórn­­­ar­­meiri­hlut­inn telji nú 33 þing­­menn en ekki þá 35 sem sitja á þingi fyrir stjórn­­­mála­­flokk­anna þrjá sem mynda rík­­is­­stjórn. Kjarn­inn kru­fði málið.

Lokakafl­inn í flétt­unni um Arion banka

Lokakafl­inn í flétt­unni um fram­­tíð Arion banka, eina stóra við­­skipta­­bank­ans á Íslandi sem er ekki að meiri­hluta í rík­­i­s­eigu, fór fram á fyrri hluta árs.

Hann hófst þegar líf­eyr­is­­sjóðum lands­ins var boðið að kaupa allt að fimm pró­­sent hlut í bank­an­­um. Sjóð­irnir höfðu til 12. febr­­úar að svara til­­­boð­inu. Þeir sögðu pass hver á fætur öðr­­um.

Í kjöl­farið var þeim skila­­boðum komið til Banka­­sýslu rík­­is­ins að vilji væri hjá Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­­þings þar sem vog­un­­ar­­sjóðir eru stærstu hlut­haf­­arn­ir, að virkja kaup­rétt á 13 pró­­sent hlut rík­­is­ins í Arion banka og greiða um 23 millj­­arða króna fyrir 13 pró­­sent hlut rík­­is­ins.

15. febr­­úar var sam­­þykkt að Arion banki myndi kaupa 9,5 pró­­­sent hlut í sjálfum sér af Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­­­þings, stærsta eig­anda bank­ans. Um er að kaup á eigin bréfum í sam­ræmi við ákvörðun hlut­hafa­fund­­ar. Til við­­bótar var greidd arð­greiðsla upp á 7,9 millj­­arða króna.

Mikil póli­­tísk átök urðu um ofan­­greindar vend­ing­­ar. Hluti þing­­manna vildi að stjórn­­völd myndu grípa inn í ferlið með ein­hverjum hætti, annað hvort með því að nýta for­­kaups­rétt sinn á hlutum í Arion banka eða með því að hafna nýt­ingu Kaup­­þings á kaup­rétt­inum á hlut rík­­is­ins. Ástæðan var meðal ann­ars sú að umfjöllun fjöl­miðla, m.a. Kjarn­ans, hafði sýnt fram á að það var mikið falið virði í Arion banka. Stjórn­­völd töldu hvor­ugt ger­­legt, enda engar for­­sendur til staðar til nýt­ingar á for­­kaups­rétt­inum og nýt­ing kaup­réttar í sam­ræmi við gerða samn­inga. Auk þess er það skoðun margra ráða­­manna að æski­­legt sé að ríkið selji að minnsta kosti hluta þeirra banka­­eigna sem það á.

Arion banki var svo skráður á markað í júní.

Skipt­ing gæða

Kjarn­inn hélt áfram umfjöllun sinni um skipt­ingu gæða á Íslandi og í apríl greindi hann frá því að um 218 fjöl­skyld­ur, sem mynda rík­asta 0,1 pró­sent lands­manna, áttu 201,3 millj­arða króna í hreinni eign í lok árs 2016. Hóp­ur­inn jók hreinar eignir sínar um 14 millj­arða króna á því ári. Það þýðir að ef sú tala myndi dreifast jafnt á hvern og myndi það þýða að hver og einn fram­telj­andi hafi aukið hreina eign sína um 67 millj­ónir króna á árinu 2016, eða um 5,6 millj­ónir króna á mán­uði. Um er að ræða fram­telj­endur og því getur bæði verið um sam­skatt­aða og ein­stak­linga að ræða. Þessi hópur hefur sam­tals átt­faldað hreina eign sína í krónum talið, án til­lits til verð­bólgu, á tæpum tveimur ára­tug­um.

Rík­asta pró­sent lands­manna, 2.180 fram­telj­end­ur, áttu 612,6 millj­arða króna í hreinni eign í árs­lok 2016. Auður þeirra jókst um 53,1 millj­arða króna á því ári. Þessi hópur átti meira eigið fé á þessum tíma en þau 80 pró­sent lands­manna sem áttu minnst. Sam­eig­in­legar eignir þess hóps, sem telur 174.935 fram­telj­end­ur, var 516,1 millj­arðar króna. Rík­asta pró­sentið hefur aukið hreina eign sína sjö­falt á tveimur ára­tugum í krónum talið.

Mikil pólitísk átök eru framundan vegna komandi kjarasamninga. Þar verður meðal annars tekist á um hvernig þjóðarkakan eigi að skiptast.
Mynd: Bára Huld Beck

Rík­ustu fimm pró­sent lands­manna, alls um 10.900 fram­telj­end­ur, áttu 1.388,3 millj­arða króna í hreina eign í árs­lok 2016. Sá hópur jók eignir sínar um 139 millj­arða króna á því ári.

Eigið fé allra lands­manna jókst um 394 millj­arða króna á umræddu ári. Það þýðir að rík­asta 0,1 pró­sentið tók til sín 3,5 pró­sent af öllu nýju eigin fé, rík­asta eitt pró­sentið tók til sín 13,5 pró­sent þess og rík­ustu fimm pró­sent lands­manna tók til sín 35,3 pró­sent af öllu nýju eigin fé sem varð til á árinu 2016. Rík­asta tíund þjóð­ar­innar tók til sín tæpan helm­ing þeirrar hreinu eignar sem varð til á því ári.

Kosn­inga­svindl, leigu­fé­lög og allt hitt

Neyt­enda­mál eru ætið ofar­lega á baugi í Kjarn­an­um. Í maí rýndi hann í fjar­skipta­mark­að­inn og þau sögu­legu tíð­indi sem þá voru orðin að bæði Nova og Voda­fone eru nú stærri en Sím­inn á far­síma­mark­aði. Þá eru tvö af hverjum þremur síma­kortum Íslend­inga nú 4G kort og Notkun Íslend­inga á gagna­magni í gegnum far­síma­kerfið hefur rúm­lega 1oofald­ast frá árs­lokum 2009.

Kjarn­inn leiddi líka umfjöllun um mögu­legt kosn­inga­svindl sem átt hefur sér stað á Íslandi og greindi frá fjöl­mörgum atvikum sem áttu sér stað í kringum síð­ustu tvær alþing­is­kosn­ingar þar sem grunur leikur á um að farið hafi verið á skjön við lög um fjár­mál stjórn­mála­sam­taka til að reyna að hafa áhrif á nið­ur­stöðu kosn­inga. Engin rann­sókn hefur farið fram á þeim.

Þá opin­ber­aði Kjarn­inn að stór hluti þeirra eigna sem eru í Heima­völl­um, stærsta leigu­fé­lagi lands­ins sem starfar á almennum mark­aði, hafði áður verið í eigu félaga eða stofn­ana í eigu rík­is­ins. Rúm­lega helm­ingur allra vaxta­ber­andi skulda félags­ins eru auk þess við Íbúða­lána­sjóð. Meðal ann­ars er um að ræða lán sem eiga að fara til félaga sem eru ekki rekin í hagn­að­ar­skyni.

Kosn­ingar fóru fram í maí og Kjarn­inn var að venju með umfangs­mikla umfjöllun um aðdrag­anda þeirra, birti kosn­inga­spár þar sem skoð­ana­kann­anir voru vigtaðar og greindi við­ræð­urnar sem áttu sér stað í kjöl­far­ið. Þær end­uðu með myndun meiri­hluta Sam­fylk­ing­ar, Vinstri grænna, Pírata og Við­reisnar og Dagur B. Egg­erts­son sat áfram sem borg­ar­stjóri.

Þegar greint var frá því í byrjun júní að Skelj­ungs­fléttan svo­kall­aða væri til rann­sóknar hjá emb­ætti hér­aðs­sak­sókn­ara tók Kjarn­inn það að sér að útskýra nákvæm­lega fyrir les­endum hvað í henni fólst.

Þá hélt Kjarn­inn áfram umfangs­mik­illi umfjöllun sinni um stöðu erlendra rík­is­borg­ara á Íslandi og þær gríð­ar­legu sam­fé­lags­breyt­ingar sem fylgja metaukn­ingu í fjölda þeirra.

Á síð­ustu vikum opin­ber­aði Kjarn­inn síðan meðal ann­ars það að Júl­íus Víf­ill Ingv­ars­son, fyrr­ver­andi borg­ar­full­trúi Sjálf­stæð­is­flokks­ins, hefði verið ákærður fyrir pen­inga­þvætti. vegna eigna sem hann geymir í aflands­fé­lagi. Júl­íus Víf­ill hefur ávallt neitað sök en nú liggur ákæra fyrir í mál­inu. Hann er fyrsti stjórn­mála­mað­ur­inn sem var opin­ber­aður í Panama­skjöl­unum til að vera ákærð­ur.

Og svo auð­vitað þetta með WOW air, sem er orðið of stórt til að falla.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar