Óflokkað

Framlag Kjarnans hingað til á árinu 2018

Kjarninn er fimm ára í vikunni. Af því tilefni verður rifjað upp það helsta sem hann hafði til málanna að leggja á hverju því starfsári sem hann hefur verið til, á hverjum degi í þessari viku. Í dag er farið yfir árið 2017.

Á meðal þeirra mála sem Kjarninn hefur fjallað ítarlega um á árinu 2018 er hinn mikli órói sem er til staðar á vinnumarkaði, meðal annars vegna mjög bættra kjara æðstu ráðamanna veórígna úrskurða kjararáðs. Þeir hafa tryggt ráðherrum, þingmönnum, aðstoðarmönnum ráðherra og dómurum tugprósenta launahækkanir af kjara­ráði, sem sömu aðilar skip­uðu. Þing­menn hækk­uðu til að mynda um 44,3 pró­sent í launum á kjör­dag 2016. Í stað­inn voru laun kjara­ráðs hækkuð af stjórn­mála­mönn­um.

Þá greindi Kjarninn frá því að póli­tísk ákvörðun hefði verið tekin um það að færa for­stjóra rík­is­fyr­ir­tækja undan kjara­ráði með þeim afleið­ingum að stjórnir sömu fyr­ir­tækja, skip­aðar af stjórn­mála­flokk­um, ákváðu að hækka laun útvarps­stjóra um 16 pró­sent í 1,8 millj­ónir króna á mán­uði, laun for­stjóra Isavia um 20 pró­sent í 2,1 millj­ónir króna á mán­uði, laun for­stjóra Lands­virkj­unar um 32 pró­sent upp í 2,7 millj­ónir króna á mán­uði, laun for­stjóra Íslands­pósts um 17,6 pró­sent í 1,7 millj­ónir króna á mán­uði og laun for­stjóra Lands­nets um tíu pró­sent í 1,8 millj­ónir króna á mán­uði.

Þetta var gert þrátt fyrir að Bene­dikt Jóhann­es­son, fyrr­ver­andi fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, hefði beðið stjórn­ar­menn sér­stak­lega um það, bæði skrif­lega og í eigin per­sónu, að sýna hóf­semi í launa­á­kvörð­unum for­stjór­anna.

Kjarninn fjallaði einnig um að for­stjórar fyr­ir­tækja í Kaup­höll væru með nálægt fimm millj­ónum króna að með­al­tali í mán­að­ar­laun. Það eru 17-18föld lág­marks­laun. Umtals­vert launa­skrið er að eiga sér stað þar.

United Silicon

Kjarninn fjallaði um málefni United Silicon, en félagið var sett í þrot 22. janúar 2018.

Um miðjan febr­úar náð­ist sam­komu­lag milli skipta­­stjóra þrota­­bús United Silicon og Arion banka um að bank­inn fái að ganga að sínum veðum og taka yfir allar helstu eignir félags­­ins.

Auglýsing

Hlut­hafar og kröf­u­hafar félags­­­­ins hafa þurft að afskrifa stórar upp­­­­hæðir vegna United Silicon það sem af er þessu ári. Arion banki hefur til að mynda þegar afskrifað 4,8 millj­­­­­arða króna vegna verk­efn­is­ins. Bank­inn tók yfir hlutafé í United Silicon og bók­­færir virði eign­anna á 5,4 millj­­arða króna. Auk þess eru útistand­andi lánslof­orð  og ábyrgðir upp á um 900 millj­­ónir króna.

Arion banki ábyrgð­ist rekstur United Silicon frá því að félagið var sett í greiðslu­­stöðvun og fram að gjald­­þroti og borg­aði um 200 millj­­­­­ónir króna á mán­uði vegna rekstur þess á því tíma­bili.

En fleiri hafa tapað stórum fjár­­hæð­­um. Frjálsi líf­eyr­is­­­­­sjóð­­­­­ur­inn, sem fjár­­­­­­­­­festi 1.178 millj­­­­­ónum króna í United Silicon, hefur fært niður virði þeirra hluta­bréfa og skulda­bréfa sem sjóð­­­­­ur­inn á í félag­inu um 90 pró­­­­­sent. Um var­úð­­­­­ar­n­ið­­­­­ur­­­­­færslu er að ræða, og nemur hún rúmum millj­­­­­arði króna. Sömu sögu er að segja af Eft­ir­­­­­launa­­­­­sjóði félags íslenskra atvinn­u­flug­­­­­manna (EFÍA). Þar nemur nið­­­­­ur­­­­­færslan einnig 90 pró­­­­­sent­­­­­um. Líf­eyr­is­­­­­sjóð starfs­­­­­manna Bún­­­­­að­­­­­ar­­­­­banka Íslands (LSBÍ) fjár­­­­­­­festir einnig í verk­efn­inu. Arion banki rekur alla sjóð­ina þrjá, starfs­­­­­fólk bank­ans gegnir stjórn­­­­­un­­­­­ar­­­­­stöðum í þeim og þeir eru til húsa í höf­uð­­­­­stöðvum hans í Borg­­­­­ar­­­­­túni.

Þá setti líf­eyr­is­­­­sjóð­­­­ur­inn Festa 875 millj­­­­ónir króna í United Silicon. Hann hefur einnig fram­­­­kvæmt var­úð­­­­ar­n­ið­­­­ur­­­­færslu vegna verk­efn­is­ins.

Magnús Garðarsson, stofnandi og fyrrverandi forstjóri United Silicon, er ekki í góðum málum.
Mynd: Skjáskot

Enn hleðst utan á þetta dæmalausa mál. Í liðinni viku var greint frá því að þrotabú United Silicon hefur stefnt stofn­anda og fyrr­ver­andi for­stjóra fyr­ir­tæk­is­ins, Magn­úsi Garð­ars­syni, öðru sinni fyrir meint fjár­svik hans. Þrota­búið hafði áður stefnt Magn­úsi í byrjun árs 2018 vegna meints fjár­dráttar upp á rúm­lega hálfan millj­arð króna. Sam­kvæmt skýrslu sem KPMG vann fyrir þrota­bú­ið, og Kjarn­inn greindi ítar­lega frá í jan­úar síð­ast­liðnum í röð frétta­skýr­inga, kom fram að alls sé Magnús grun­aður um að hafa dregið að sér 605 millj­ónir króna.

Vantraust á ráðherra

Um mið­nætti 5. mars lögðu tveir stjórn­ar­and­stöðu­flokk­ar, Píratar og Sam­fylk­ing, fram van­traust­s­til­lögu á Sig­ríði Á. Andersen dóms­mála­ráð­herra. Sú gjörð á rætur sínar að rekja í Lands­rétt­ar­mál­inu svo­kall­aða.

Til­lagan var tekin fyrir á Alþingi 6. mars. Þar var hún felld. Atkvæði féllu þannig að 33 voru á móti til­­lög­unni, 29 með­­­fylgj­andi og einn sat hjá, Berg­þór Óla­­son Mið­­flokki.

Tveir þing­­menn Vinstri grænna, Rósa Björk Brynj­­ólfs­dóttir og Andrés Ingi Jóns­­son, studdu til­­lögu um van­­traust, en aðrir stjórn­­­ar­­þing­­menn voru á mót­i.

Í kjöl­farið hefur því verið haldið fram, meðal ann­ars af vara­for­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins, að stjórn­ar­meiri­hlut­inn telji nú 33 þing­menn en ekki þá 35 sem sitja á þingi fyrir stjórn­mála­flokk­anna þrjá sem mynda rík­is­stjórn. Kjarninn krufði málið.

Lokakaflinn í fléttunni um Arion banka

Lokakafl­inn í flétt­unni um fram­tíð Arion banka, eina stóra við­skipta­bank­ans á Íslandi sem er ekki að meiri­hluta í rík­i­s­eigu, fór fram á fyrri hluta árs.

Hann hófst þegar líf­eyr­is­sjóðum lands­ins var boðið að kaupa allt að fimm pró­sent hlut í bank­an­um. Sjóð­irnir höfðu til 12. febr­úar að svara til­boð­inu. Þeir sögðu pass hver á fætur öðr­um.

Í kjöl­farið var þeim skila­boðum komið til Banka­sýslu rík­is­ins að vilji væri hjá Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­þings þar sem vog­un­ar­sjóðir eru stærstu hlut­haf­arn­ir, að virkja kaup­rétt á 13 pró­sent hlut rík­is­ins í Arion banka og greiða um 23 millj­arða króna fyrir 13 pró­sent hlut rík­is­ins.

Auglýsing

15. febr­úar var sam­þykkt að Arion banki myndi kaupa 9,5 pró­­sent hlut í sjálfum sér af Kaup­skil­um, félagi í eigu Kaup­­þings, stærsta eig­anda bank­ans. Um er að kaup á eigin bréfum í sam­ræmi við ákvörðun hlut­hafa­fund­ar. Til við­bótar var greidd arð­greiðsla upp á 7,9 millj­arða króna.

Mikil póli­tísk átök urðu um ofan­greindar vend­ing­ar. Hluti þing­manna vildi að stjórn­völd myndu grípa inn í ferlið með ein­hverjum hætti, annað hvort með því að nýta for­kaups­rétt sinn á hlutum í Arion banka eða með því að hafna nýt­ingu Kaup­þings á kaup­rétt­inum á hlut rík­is­ins. Ástæðan var meðal annars sú að umfjöllun fjölmiðla, m.a. Kjarnans, hafði sýnt fram á að það var mikið falið virði í Arion banka. Stjórn­völd töldu hvor­ugt ger­legt, enda engar for­sendur til staðar til nýt­ingar á for­kaups­rétt­inum og nýt­ing kaup­réttar í sam­ræmi við gerða samn­inga. Auk þess er það skoðun margra ráða­manna að æski­legt sé að ríkið selji að minnsta kosti hluta þeirra banka­eigna sem það á.

Arion banki var svo skráður á markað í júní.

Skipting gæða

Kjarninn hélt áfram umfjöllun sinni um skiptingu gæða á Íslandi og í apríl greindi hann frá því að um 218 fjölskyldur, sem mynda ríkasta 0,1 prósent landsmanna, áttu 201,3 milljarða króna í hreinni eign í lok árs 2016. Hópurinn jók hreinar eignir sínar um 14 milljarða króna á því ári. Það þýðir að ef sú tala myndi dreifast jafnt á hvern og myndi það þýða að hver og einn framteljandi hafi aukið hreina eign sína um 67 milljónir króna á árinu 2016, eða um 5,6 milljónir króna á mánuði. Um er að ræða framteljendur og því getur bæði verið um samskattaða og einstaklinga að ræða. Þessi hópur hefur samtals áttfaldað hreina eign sína í krónum talið, án tillits til verðbólgu, á tæpum tveimur áratugum.

Ríkasta prósent landsmanna, 2.180 framteljendur, áttu 612,6 milljarða króna í hreinni eign í árslok 2016. Auður þeirra jókst um 53,1 milljarða króna á því ári. Þessi hópur átti meira eigið fé á þessum tíma en þau 80 prósent landsmanna sem áttu minnst. Sameiginlegar eignir þess hóps, sem telur 174.935 framteljendur, var 516,1 milljarðar króna. Ríkasta prósentið hefur aukið hreina eign sína sjöfalt á tveimur áratugum í krónum talið.

Mikil pólitísk átök eru framundan vegna komandi kjarasamninga. Þar verður meðal annars tekist á um hvernig þjóðarkakan eigi að skiptast.
Mynd: Bára Huld Beck

Ríkustu fimm prósent landsmanna, alls um 10.900 framteljendur, áttu 1.388,3 milljarða króna í hreina eign í árslok 2016. Sá hópur jók eignir sínar um 139 milljarða króna á því ári.

Eigið fé allra landsmanna jókst um 394 milljarða króna á umræddu ári. Það þýðir að ríkasta 0,1 prósentið tók til sín 3,5 prósent af öllu nýju eigin fé, ríkasta eitt prósentið tók til sín 13,5 prósent þess og ríkustu fimm prósent landsmanna tók til sín 35,3 prósent af öllu nýju eigin fé sem varð til á árinu 2016. Ríkasta tíund þjóðarinnar tók til sín tæpan helming þeirrar hreinu eignar sem varð til á því ári.

Kosningasvindl, leigufélög og allt hitt

Neytendamál eru ætið ofarlega á baugi í Kjarnanum. Í maí rýndi hann í fjarskiptamarkaðinn og þau sögulegu tíðindi sem þá voru orðin að bæði Nova og Vodafone eru nú stærri en Síminn á farsímamarkaði. Þá eru tvö af hverjum þremur símakortum Íslendinga nú 4G kort og Notkun Íslendinga á gagnamagni í gegnum farsímakerfið hefur rúmlega 1oofaldast frá árslokum 2009.

Kjarninn leiddi líka umfjöllun um mögulegt kosningasvindl sem átt hefur sér stað á Íslandi og greindi frá fjölmörgum atvikum sem áttu sér stað í kringum síðustu tvær alþingiskosningar þar sem grunur leikur á um að farið hafi verið á skjön við lög um fjármál stjórnmálasamtaka til að reyna að hafa áhrif á niðurstöðu kosninga. Engin rannsókn hefur farið fram á þeim.

Þá opinberaði Kjarninn að stór hluti þeirra eigna sem eru í Heimavöllum, stærsta leigufélagi landsins sem starfar á almennum markaði, hafði áður verið í eigu félaga eða stofnana í eigu ríkisins. Rúmlega helmingur allra vaxtaberandi skulda félagsins eru auk þess við Íbúðalánasjóð. Meðal annars er um að ræða lán sem eiga að fara til félaga sem eru ekki rekin í hagnaðarskyni.

Kosningar fóru fram í maí og Kjarninn var að venju með umfangsmikla umfjöllun um aðdraganda þeirra, birti kosningaspár þar sem skoðanakannanir voru vigtaðar og greindi viðræðurnar sem áttu sér stað í kjölfarið. Þær enduðu með myndun meirihluta Samfylkingar, Vinstri grænna, Pírata og Viðreisnar og Dagur B. Eggertsson sat áfram sem borgarstjóri.

Þegar greint var frá því í byrjun júní að Skeljungsfléttan svokallaða væri til rannsóknar hjá embætti héraðssaksóknara tók Kjarninn það að sér að útskýra nákvæmlega fyrir lesendum hvað í henni fólst.

Þá hélt Kjarninn áfram umfangsmikilli umfjöllun sinni um stöðu erlendra ríkisborgara á Íslandi og þær gríðarlegu samfélagsbreytingar sem fylgja metaukningu í fjölda þeirra.

Á síðustu vikum opinberaði Kjarninn síðan meðal annars það að Júlíus Vífill Ingvarsson, fyrrverandi borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, hefði verið ákærður fyrir peningaþvætti. vegna eigna sem hann geymir í aflandsfélagi. Júlíus Vífill hefur ávallt neitað sök en nú liggur ákæra fyrir í málinu. Hann er fyrsti stjórnmálamaðurinn sem var opinberaður í Panamaskjölunum til að vera ákærður.

Og svo auðvitað þetta með WOW air, sem er orðið of stórt til að falla.

Meira úr sama flokkiFréttaskýringar